اعتکاف به معنی گوشه نشینی عارفانه ، خلوت و ریاضت است این تعریفی کلی از اعتکاف است اما آنچه در اسلام از این مراسم معنوی به تصویر کشیده شده است عبارتست از بریدن از جامعه و قیل و قال روزمرگی ها و عبادت در مسجد جامع در میان خلایق و توجه دل به خدا در محدوده زمانی مشخص و نیرو گرفتن و خودسازی و رهسپار جامعه شدن برای ساختن خود و جامعه به سوی رضای الهی. اعتکاف بریدن از بدی ها ، پلیدی ها ، آلودگی ه و بدخلقی هاست. توجه دل به خداست و آمادگی کامل برای رضایتمندی حضرت دوست
رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار اعضای ستاد مرکزی و جشنواره اعتکاف، شوق عمومی و اقبال حیرت انگیز به سنت حسنه اعتکاف را از جمله برکات الهی و از مظاهر قدرت انقلاب اسلامی در نهادسازی خواندند و تأکید کردند: متصدیان و مباشران این سنت نبوی باید با برنامهریزی هوشمندانه و همچنین شناسایی آسیبها و تهدیدها، زمینه هر چه نزدیکتر شدن ذهن و دل معتکف به خداوند و طهارت روحی او را فراهم کنند.
حضرت آیت الله خامنهای، عبادت اعتکاف را به جان خریدن ریاضتی همراه با شوق و رغبت برای ارتقای معنویت توصیف کردند و افزودند: عشق وصف ناپذیر جوانان به اعتکاف پس از انقلاب اسلامی که امروز در مساجد و دانشگاههای سراسر کشور نمود دارد، باید بعنوان فرصتی ارزشمند قدر دانسته شود.
ایشان با بیان اینکه فرصت اعتکاف باید مختص به عبادت و توجه بیشتر به خداوند متعال باشد، گفتند: آموختن و تجربهی معاشرت اسلامی، ارتباط دوستانه و برادرانه با معتکفین و همچنین تعلیم و تعلّم معارف دینی از جملهی فرصتهای این مراسم نورانی است.
رهبر انقلاب، برنامهریزی هوشمندانه و آسیب شناسی متناسب با روح و معنای اعتکاف را ضروری دانستند و خاطرنشان کردند: در برنامهریزیها اصل باید بر نزدیک کردن ذهن و دل معتکف به خداوند و در مقابل انقطاع از جنجالها و حاشیههای متعارف جامعه و زندگی باشد.